De Stad als Casco

Het stadsontwikkelingsmodel De Stad als Casco is een stedenbouwkundige strategie die uitgaat van de ontwikkeling van de stad van onderaf. Het doel is een levende stad te creëren, waarbij mensen de verantwoordelijkheid ten aanzien van de hen omringende omgeving op zich nemen en dat zij zich binnen deze omgeving kunnen ontplooien. Het Manifest De Stad als Casco is in 1996 geschreven en Eva heeft het direct omarmd. Met dit manifest in de hand heeft ze actief gelobbyd bij de gemeente om de stadsvernieuwing anders aan te pakken, meer kleur te geven en initiatieven van buitenaf meer ruimte te geven. Ook is de visie van De Stad als Casco duidelijk terug te zien in haar werk met de NDSM-werf en Heesterveld.

Volgens de visie van De Stad als Casco worden gebruikers van de ruimte niet als passieve consumenten, maar als actieve partners gezien, in de ontwikkeling en in het beheer van woningen, wijken en buurten. Gebruikers ontwerpen, financieren en (ver)bouwen zelf hun eigen gebouw of werkplek en hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het omliggende gebied. Deze coöperatieve aanpak met meerdere partijen is nieuw en verlaat het klassieke model van één ontwikkelaar met één financier voor het hele gebied. Op deze manier geeft het model meer ruimte aan de diverse behoeften van de gebruikers van de woon- en/of werkplekken, terwijl het de betrokkenheid van diezelfde gebruiker met het pand en de omgeving vergroot.

Hoewel uitgegaan wordt van de waarde van bestaande gebouwen, wordt ook de waarde van het veranderlijke erkend. Terwijl de klassieke stadsvernieuwing uitgaat van kant-en-klare oplossingen, zoekt De Stad als Casco de voordelen van geleidelijke ontwikkeling en waardevermeerdering.

Casco is een veel breder begrip dan de bouwstructuur alleen. Het omvat alle soorten van collectieve afspraken: de collectieve financiering en ontwikkeling van de draagstructuur, het distribueren van de nutsvoorzieningen, maar ook het afspreken van bijvoorbeeld zorgfaciliteiten, zeggenschap over en beheer van de omliggende buitenruimte. In feite wordt op deze manier een woningbouwvereniging opgezet, maar dan slechts voor één gebouw.

In een aantal Amsterdamse panden is De Stad als Casco-methode toegepast. Deze panden zijn verenigd in het Gilde van Werkgebouwen aan het IJ. De Gilde-panden zijn vaak op het eerste gezicht moeilijke panden (lastig her te gebruiken silo’s, pakhuizen, loodsen), die de afgelopen 30 jaar door honderden kunstenaars, ambachtslieden en kleine creatieve ondernemers in gebruik zijn genomen. Beginnend met vrijwel niets hebben zij hun eigen werkplek gecreëerd. Deze panden fungeren als kweekvijver en podium voor activiteiten op het gebied van beeldende kunst, vormgeving, muziek, film, bouwkunst en andere disciplines. Het zijn vaak dé startplekken voor kunstenaars, ambachtslieden en kleine ondernemers. Het bekendste representant van het Stad als Casco-concept is natuurlijk de Kunststad in de Scheepsbouwloods op de NDSM-werf. De Kunststad is geheel door de gebruikers ontworpen, ontwikkeld én gebouwd volgens het Casco-concept.